“Marx’ leer wekt in de hele beschaafde wereld de grootste vijandschap en haat van de hele burgerlijke (zowel de officiële als de liberale) wetenschap, die in het marxisme zoiets als een ‘schadelijke sekte’ ziet. Een andere houding kan men ook niet verwachten, want er kan geen ‘onpartijdige’ sociale wetenschap bestaan in een maatschappij die opgebouwd is op de klassenstrijd. Hoe men het ook beziet, de hele officiële en liberale wetenschap verdedigt de loonslavernij, terwijl het marxisme deze slavernij meedogenloos de oorlog heeft verklaard. Een onpartijdige wetenschap verwachten in een maatschappij van loonslavernij is een even dwaze naïviteit als van fabrikanten onpartijdigheid verwachten in de kwestie of het arbeidsloon niet moet verhoogd en de kapitaalwinst niet verlaagd moet worden.”
Lenin, Drie bronnen en drie bestanddelen van het marxisme
Grondleggers van de marxistische praktijk en filosofie. Zij hebben aan de arbeidersklasse een strijdleer gegeven via hun analyse van het kapitalisme en sociale bewegingen, alsook door een kritiek van verschillende filosofieën. Zij waren ook organisatorisch actief, door het oprichten van de 1ste Internationale (Marx), en door activiteit (Engels) in de Duitse sociaaldemocratische partij. (Zie ook Wat is marxisme?)
(1881 - 1938) Leider en theoreticus van de Oostenrijkse SDAP, redacteur van Der Kampf en mederedacteur van de Arbeiter-Zeitung vanaf 1907, secretaris van de Oostenrijkse sociaaldemocratische Rijksdagfraktie 1907-1914, krijgsgevangene in Siberië 1914-1917, minister van Buitenlandse zaken 1918-1919, lid van de Nationale raad 1923-1924, lid van het Bureau en de Executieve voor de Arbeid en socialistische Internationale (LSI/SAI) van 1923, oprichter van het Buitenlands bureau van Oostenrijkse sociaaldemocraten in Brno, Tsjecho-Slowakije, 1934-1938.
(1840 - 1913) Richtte met W. Liebknecht in 1869 de Duitse Sociaal Democratische Partij op. In 1875 verenigde hij te Gotha de sociaaldemocraten met de lassalleaanse socialisten in de SPD. Hij was fractieleider, en hoofdredacteur van Vorwärts en Die Neue Zeit.
(1917 - 2000) Wordt trotskist in de jaren 1930. Speelde een rol in de pogging tot eenheid tussen Arabische en joodse arbeiders. Met het einde van de Tweede Wereldoorlog ziet hij de nakende overwinning van het zionisme, en migreert naar Brittannië. Hij ontwikkelt de theorie dat Rusland geen arbeidersstaat is, maar een bureaucratisch staatskapitalisme.
(1828 - 1888) Leerlooier en filosoof. Marx noemt hem op het Haagse congres van de Internationale in 1872 ‘onze filosoof’ en heeft eens gesteld dat Dietzgen een van de geniaalste arbeiders is. Als een der weinigen binnen de sociaaldemocratische arbeidersbeweging van de 19e eeuw houdt Dietzgen zich uitvoerig met filosofie bezig.
(1914 - 1990) Amerikaanse journalist en militant. Stichter van de Socialist Workers Party & Fourth International in 1938, later van de International Socialist party. Geen associaties met het trotskisme sinds 1960.
(1901 - 1988) Hij was lid van de Industrial Socialist League, die gekleurde arbeiders organiseerde in Kaapstad, hij vervoegde ook snel de pas gestichte Zuid-Afrikaanse Communistische Partij. Waarmee hij brak in 1925 en Linkse Oppositie in 1928 vervoegde. Gefascineerd door de revolutionaire gebeuren in China ging hij naar daar in 1930, als freelance journalist.
(1864 - 1927) Was een vooraanstaand lid en theoreticus van de SDAP (1897-1909), met de scheuring van 1909 lid van SDP. Met Henriëtte Roland Holst een redacteur van het tijdschrift De Nieuwe Tijd. Met het uitbreken van de wereldoorlog verzette hij zich tegen de sociaaldemocratie die meedeed aan de oorlog. De Russische oktoberrevolutie was voor hem een stimulans, maar op een kritische wijze.
(1891 - 1937) Hij was medeoprichter van de Italiaanse Communistische Partij. 1926, arrestatie voor revolutionaire activiteiten en veroordeeld door een fascistisch tribunaal tot 20 jaar opsluiting. Gramsci is de theoreticus van de bovenbouw. Hij ontwikkelde concepten rond hegemonie, basis en superstructuren (bovenbouw) en organische intellectuelen. Marxisme, opgevat als filosofie van de praxis is voor hem onverenigbaar met een verstrakt, allesomvattend systeem. De nadruk op de actieve betekenis van het bovenbouwmoment is groter dan in het marxistisch denken van zijn tijd. Enige dagen voor hij vrijgelaten zou worden overlijdt hij aan een hersenbloeding .
(1913 - 2006) Geboren in Zuid-Afrika reist hij naar Brittannië om zijn horizon te verruimen. In Parijs spreekt hij met Leon Sedov, Trotski’s zoon. Met Ralph Lee sticht hij de Workers International League (W.I.L.), die later samengaat met de R.S.L., en de Revolutionary Communist Party (R.C.P.) wordt in de oorlogsjaren. Na de oorlog verdedigd hij Trotski’s analyse van de Sovjet-Unie, een gedeformeerde arbeidersstaat - waar privé-bezit en kapitalisme niet meer bestond, maar de politieke macht niet bij de arbeidersklasse lag. Hij argumenteerde dat de toenmalige Oost-Europese landen ontwikkelden zoals de Sovjet-Unie, en hij gebruikte de term proletarisch bonapartisme om ze te beschrijven.
(1881 - 1950) Herhaaldelijk vervolgd en gevangen gezet vertrekt hij einde 1925 naar Frankfurt. Daar schrijft hij zijn werk over de kapitalistische crisis. Een nieuwe verbanning (1933) brengt hem eerst naar Brittannië, later naar de USA. In 1949 keert hij terug naar Duitsland, als professor politieke economie te Leipzig.
(1925 - 2002) Was een stichtend lid van de Socialist Review Group, de wegbereider van de huidige British Socialist Workers Party en de International Socialist Tendency. In 1968 vervoegde hij weer de International Socialists, zoals de organisatie toen heette. Sindsdien was hij een leidend lid, goed in het populariseren van het marxisme, en een begenadigd redenaar. In 1995 stopte hij met de actieve politiek omwille van gezondheidsredenen.
(1924 - 1979) Sovjet filosoof met belangrijk werk over de materialistische ontwikkeling van Hegels dialectiek.
(1854 - 1938) Een der best gekende theoretici van de Tweede Internationale, en een leidend opvolger van Marx en Engels na hun dood. Met Lenin en anderen komt hij in conflict over de Russische revolutie en de Eerste Wereldoorlog.
(1872 - 1952) Bolsjewistische revolutionaire. Was voor de arbeidersoppositie, tegen de partijcontrole van de vakbonden. Eerste vrouwelijke ambassadeur in de geschiedenis. Voorstandster van vrije liefde.
(1886 - 1961) Na de publicatie van Marxisme en filosofie werd hij uit de partij gestoten. Toen hij in 1933 Duitsland moest verlaten bracht dit een isolement voor Korsch met zich mee. Pas op het einde van de jaren 1950 kreeg zijn werk opnieuw belangstelling.
(1870 - 1924) Leidde de sovjets naar de macht in de Russische revolutie, en was het hoofd van de sovjetregering tot 1922. Stichte de Derde Internationale, de Komintern. Lenin benadrukte de rol van de politieke partij als voorhoede in de revolutie.
(1841 - 1911) Was de schoonzoon van Karl Marx. Een leider in de Franse socialistische beweging, speelde ook een belangrijke rol in de ontwikkeling van de Spaanse socialistische beweging. Hij schreef vrijwel orthodoxe marxistische werken over verschillende onderwerpen als vrouwenrechten, antropologie, reformisme, economie, ...
(1885 - 1971) Hongaars filosoof, schrijver en literair criticus. Commissaris voor cultuur en opvoeding in de (korte) socialistische regering van Hongarije (1919). Speelde een rol met de Hongaarse opstand van 1956 tegen het stalinisme. Schiep een marxistische schoonheidstheorie, verdedigde humanisme, en werkte op vervreemding.
(1871 - 1919) Marxistische politica, met revolutionaire activiteiten, waardoor zij naar Zwitserland moet vluchten. Komt zij in contact met Russische marxisten. Ze wordt een van de leiders van de linkervleugel. Fel gekant tegen de aankomende wereldoorlog probeert zij de Duitse sociaaldemocratie te overtuigen. Wat niet lukt. Rosa Luxemburg ging o.a. in debat met Bernstein, Kautsky en Lenin.
(1897 - 1949) Hij viel op door zijn intelligentie, zijn Nederlandse leraar Horensma zorgde dat Malaka in Nederland kon studeren. Behaalde in Haarlem de leraarsakte en maakte kennis met het communisme. In Indonesië aan de slag als onderwijzer en voorman van de Indonesische Communistische partij (PKI). Na een toespraak voor stakers werd hij uitgewezen. 1922, in Nederland. Stond in dat jaar derde op de CPH-verkiezingslijst en miste net een zetel in de Tweede kamer. Na Nederland vertrok Malaka naar Moskou. Sprak voor de Komintern. Na Komintern-werk in China vertrok hij naar de Filippijnen (1925). Voor Malaka volgen jaren van zwerven door Singapore, Thailand en de Filippijnen. Met de Tweede Wereldoorlog, terugkeer naar Indonesië. Hij had grote kritiek op de toenmalige leiders, Sukarno en Hatta. Uiteindelijk vond Malaka de dood toen hij vluchtte voor de Nederlanders in 1949. Hij werd standrechtelijk geëxecuteerd door een groep van Indonesische opstandelingen.
(1923 - 1995) Een van de leiders van de Vierde Internationale (USFI) en haar Belgische afdeling, de SAP. Tevens was hij een gekend marxistisch econoom met als belangrijkste werken De economische theorie van het marxisme en het Laatkapitalisme.
(1898 - 1979) Marcuse was een gekende filosoof in de jaren 1960-70, voornamelijk bij studenten, in de aanloop naar o.a. de Mei’68 beweging. Hij legde de nadruk op de verhouding van de mens tot het technisch-economisch stelsel van de maatschapppij, waar de gevestigde machten de mens tot slaaf maakt. Van hem is het begrip repressieve tolerantie bekend.
(1894 - 1930) Mariátegui ontpopte zich in zijn korte leven tot Latijns-Amerika’s eerste marxistische denker en ook tot één van de belangrijkste van het continent. Hij was stichter van de Peruviaanse Communistische Partij. Na zijn dood is hij het voorwerp van laster vanwege de stalinisten omwille van zijn kritische houding. Hij wordt wel eens de Latijns-Amerikaanse Gramsci genoemd. Met die laatste had hij alleszins contact toen hij in Europa verbleef. Hij stierf door een ziekte die hem sinds kindertijd al kwelde.
(1904 - 1981) Begonnen als metaalarbeider evolueerde hij naar het radencommunisme waarvan hij een theoreticus werd. In zijn jeugd bij de jongerenorganisatie van de Kommunistische Arbeiterpartei Deutschlands (KAPD). Na de Kapp-putsch (1920) vertrekt hij naar de VS (1926), daar werkt hij o.a. met de Industrial Workers of the World (IWW). Ook blijft hij in contact met de Nederlandse groep rond Anton Pannekoek.
(1905 - 1992) De Wallstreet crash radicaliseerde Novack. Hij werd lid van de trotskistische SWP in 1933 en lid van het Nationaal Commité in 1941. Auteur van vele artikels en boeken over marxistische filosofie.
(1911 - 1996) Internationale secretaris van de IVe Internationale na de oorlog. Ontwikkelde de theorie van “eeuwen van gedeformeerde arbeidersstaten”, hij bepleitte de liquidatie van trotskistische partijen voor de vorming van linkervleugels in stalinistische partijen. Hij verliet de IVe na de hereniging van 1963. Later is hij minister in Ben Bella’s regering in Algerije.
(1873 - 1960) Astronoom (hoogleraar astronomie te Amsterdam) en marxistisch theoreticus. Hij behoort tot de grondleggers van de theorie der sterrenspectra en verwierf faam met studies over de Melkweg. Als marxist behoorde hij tot de linkervleugel van de SDAP, en richtte in 1909 de Sociaal Democratische Partij op. Met Rosa Luxemburg de belangrijkste theoreticus van de linkervleugel in de Duitse SPD, en later van de in 1920 opgerichtte Kommunistische Arbeiter Partei Deutschlands. Hij was ook sterk voor het radencommunisme.
(1856 - 1918) Een der stichters van de Russische sociaaldemocratische partij, werd een mensjewik na de splitsing, trachtte wel haar verenigd te houden. Dacht dat het kapitalisme moet groeien voor er van socialisme sprake kan zijn.
(1903 - 1942) Politzer verliet Hongarije (na het verslaan van Bela Kun’s sovjetrepubliek) voor Frankrijk in 1921. Hij ontmoet Freud en Sandor Ferenczi in Wenen, wat resulteert in een publicatie (1928): Critique des fondements de la psychologie. Een eerste schets van een materialistische theorie van sociale psychologie, met invloed op Vygotsky. Op 20 maart 1942 wordt hij overgedragen aan de Nazis en geëxecuteerd op 23 mei 1942. Zijn cursus van 1935-36 in de Arbeidershogeschool werd posthum gepubliceerd als Principes élémentaires de philosophie.
(1873 - 1941) Bulgaar van geboorte, gevangen in 1916 voor anti-oorlogs activiteiten, bevrijdt door de Russen in 1917, gaat hij naar Rusland en sluit aan bij de sovjetregering. Als een vriend van Trotski helpt hij hem met het oprichten van de Russische Linkse Opposition. Hij werd uit de communistische partij gezet en veroordeeld tot gevangenschap in 1938. Wellicht gestorven in 1941.
(1897 - 1957) Hij poogde een synthese te vormen van de theorieën van Marx en Freud. In 1939 vertrok hij naar de USA. Reich ontwikkelde bijzondere opvattingen over libido en de functie van het orgasme.
(1869 - 1952) Eerst lid van de Sociaal-Democratische Arbeiders Partij (SDAP). Van 1896-1921 redactrice van De Nieuwe Tijd. In 1915 oprichtster van het Revolutionair-Socialistisch Verbond, dat in 1916 samenging met de Sociaal-Democratische Partij (SDP). Zij nam deel aan de Zimmerwald-conferentie van 1915. Met onderbrekingen lid van de Communistische Partij Holland (CPH) tot 1927, daarna vooral sympathie voor het religieus socialisme.
(1874 - 1943) Stemde met Karl Liebknecht tegen de oorlogskredieten in de Rijksdag in 1915 en was lid van Spartakus tot 1917. In 1937 werkte Rühle mee met de Dewey commissie die de aantijgingen tegen Trotski onderzocht, gemaakt in het kader van de Moskou processen.
(1890-1947) Hij had sympathie voor het anarchisme en het marxisme. Tegen de repressie in (tijdens de burgeroorlog) verdedigt hij anarchistische en socialistische opposanten, hoewel hij meewerkt met Zinojvev als secretaris in de Komitern.
(1883 - 1942) Via Henriette Roland Holst en het blad De Nieuwe Tijd komt hij in contact met marxistische intellectuelen. In Indonesië werkt hij aan de uitbouw van een vakbond en de latere Indonesische communistische partij. Na de oktoberrevolutie breekt hij met de SDAP en neemt deel aan het 2e Komintern congres (Moskou 1920). Lenin stuurt hem naar China (1921). Politieke verhoudingen en een conflict met Stalin isoleert Sneevliet, hij keert terug naar Nederland in 1924. Enkele jaren heeft hij invloed ondergaan van Trotski, maar er waren politieke meningsverschillen. In 1929 sticht hij de Revolutionair Socialistische Partij. Met de Duitse bezetting ontstaat het Marx-Lenin-Luxemburg-Front, uiteindelijk hebben de Duitsers Sneevliet en de hele leiding van het MLL-Front gevonden en werden zij gedood op 13 april 1942.
(1924 - 1993) Gekend marxistisch historicus. Overtuigde vredeactivist. Zijn ouders waren bekenden van Gandhi en Nehru. Hij vervoegt de Communistische Partij tijdens de Tweede Wereldoorlog. Thompson is gekend van zijn herinterpretatie van William Morris (Romantic to Revolutionary, 1955), en zijn meest monumentale werk, The Making of the English Working Class (1963). Gedurende deze periode was hij actief in de vredesbeweging. Met de Sovjet repressie van de Hongaarse Opstand gaat hij uit de Communistische Partij en richt de New Reasoner op, een Engels socialistisch en humanistisch magazine, later wordt dit de New Left Review. Waarmee Thompson ook in conflict komt op basis van antihumanistische interpretaties van het marxisme.
(1879 - 1940) Eerst mensjewiek, later bolsjewiek. Als commissaris van oorlog leidde hij het Rode Leger. Werkte aan de Linkse Oppositie om Stalin en zijn praktijken te stoppen. Ontwikkelde de Permanente Revolutie-theorie en het concept van overgangseisen. Richte de IVe Internationale op. Vermoord door een agent van Stalin.
(1921 - 2005) Voor de oorlog was hij lid van het AJC, de sociaal-democratische jeugdorganisatie. Na de Duitse inval in 1940 lid van het MLL-front. Een revolutionaire verzetsbeweging onder leiding van Henk Sneevliet. Tijdens en na de oorlog werd hij lid van de Nederlandse sectie van de IVe Internationale. Hij schreef in verschillende bladen als De Nieuwe Linie, Solidariteit, en Grenzeloos. Stak veel energie in de opbouw van een strijdbare vakbeweging.
(1857 - 1933) Leidster van de internationale vrouwenbeweging. Kaderlid van de Duitse sociaal-democratische partij. Bevriend met Rosa Luxemburg, en hielp haar met Spartacus en de Duitse Communistische Partij. Steunde de Sovjetregering.
Terug naar boven | Nederlandstalig Marxistisch Internet-Archief